Sau khi Khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc--ASEAN chính thức khởi động vào ngày 1 tháng 1 năm nay, thuế quan bình quân giữa Trung Quốc và ASEAN đã từ 9,8% trước đây giảm đến 0,1%, thuế quan bình quân của sáu nước thành viên cũ ASEAN Bru-nây, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-li-pin, Xin-ga-po, Thái Lan đã từ 12,8% giảm đến 0,6%, 90% sản phẩm của 4 nước thành viên mới Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia và Mi-an-ma sẽ thực hiện mục tiêu thuế quan 0% vào năm 2015.

Khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc--ASEAN trở thành mặt bằng của doanh nghiệp hai bên đi ra nước ngoài. Ở Quảng Tây, các doanh nghiệp đi đầu tư ở ASEAN tự lâu đã không còn là chuyện mới lạ. Là doanh nghiệp nông nghiệp hàng đầu Quảng Tây, chỉ trong tháng 5 năm 2007, Tập đoàn khai khẩn nông nghiệp đã ký 14 dự án với các nước ASEAN, trị giá 960 triệu USD.

Thống kê của Hải quan Nam Ninh cho thấy, tháng 1 năm 2010, kim ngạch thương mại giữa Quảng Tây và ASEAN lên tới 550 triệu USD, tăng 1,5 lần so với cùng kỳ năm ngoái, mức tăng đứng đầu cả nước Trung Quốc. Trong đó, kim ngạch nhập khẩu 130 triệu USD, xuất khẩu 420 triệu USD, lần lượt tăng 1,2 và 1,6 lần.

Ông Trương Khắc Ninh, Tham tán Thương mại Vụ Quốc tế Bộ Thương mại Trung Quốc, Đại diện Trung Quốc trong Ủy ban Đàm phán Thương mại Khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc--ASEAN cho biết, năm 2003, vốn đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào ASEAN là 230 triệu USD, năm 2008, con số này đã tăng lên tới 2,18 tỷ USD.

Thế nhưng, trong thời gian thành lập Khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc--ASEAN, lại có những thông tin một số nước ASEAN sẽ hoãn thực hiện "thuế quan 0%".

Theo ý tưởng thiết kế, sau khi thành lập Khu vực mậu dịch tự do, Trung Quốc sẽ được lợi 30%-40%, các nước ASEAN sẽ được lợi 60%--70%, tình hình tốt nhất là thông qua xuất siêu với Trung Quốc của ASEAN để thu hút các doanh nghiệp ASEAN, đi đến mục tiêu tổng hợp cùng giành thắng lợi về kinh tế, tin cậy lẫn nhau về chính trị.

Tổng Thư ký thường trực Trung Quốc của Hội đồng Thương mại Trung Quốc--ASEAN Hứa Ninh Ninh nói, lâu nay, thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN luôn là nhập siêu, kể từ năm 2009, bắt đầu chuyển sang xuất siêu. Rất nhiều nhân sĩ thương mại ASEAN cho rằng, vấn đề nhập siêu thương mại với Trung Quốc của ASEAN sẽ trở thành trở ngại cho hoạt động của Khu vực mậu dịch tự do.

Theo hiệp nghị, sản phẩm thực hiện thuế quan 0% của Trung Quốc và các nước ASEAN sẽ vượt quá 7 nghìn loại. Nhưng nhiều nhân sĩ cũng lo ngại, trong Khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc--ASEAN, các vấn đề như cơ chế cùng chia sẻ thông tin không thông suốt, việc đặt tiêu chuẩn không thống nhất v.v sẽ có thể diễn biến thành hàng rào thương mại, ảnh hưởng tiến trình thương mại của thời đại "thuế quan 0%".

Một là về cùng chia sẻ thông tin. Các chuyên gia cho rằng, việc thành lập Khu vực mậu dịch tự do đánh dấu các doanh nghiệp có thể tự chủ lựa chọn thương mại trong nước hoặc nước ngoài, trong khi đó cũng có nghĩa là quan hệ giữa thương gia cung ứng và nhà tiêu thụ ngày càng gắn bó, trong tiến trình này, việc thu tập thông tin trở nên hết sức quan trọng. Thị trường mới đương nhiên có thử thách, trong Khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc--ASEAN, các nền kinh tế cần phải hợp tác chặt chẽ, chẳng hạn như giữa nước xuất khẩu và nước nhập khẩu tài nguyên phải cân đối về thông tin tài nguyên.

Giấy chứng nhận xuất xứ là "quốc tịch kinh tế" và "hộ chiếu" để sản phẩm đi vào lĩnh vực thương mại quốc tế, có giấy chứng nhận xuất xứ có thể hưởng mức giảm thuế quan càng ưu đãi hơn so với mức thuế tối huệ quốc. Chủ nhiệm Ban Nghiên cứu Quốc tế Học viện Khoa học và Xã hội Trung Quốc Trương Uẩn Lĩnh nói, cho dù thương mại hàng hóa trong khu vực mậu dịch tự do cơ bản là thuế quan 0%, nhưng tỷ lệ các doanh nghiệp có thể sử dụng giấy chứng nhận xuất xứ còn rất thấp. Chủ yếu là do nhiều công ty chưa nắm được tầm quan trọng của giấy chứng nhận xuất xứ.